Ketamine en uw blaas: wat langdurig gebruik doet

Van de mensen die het afgelopen jaar ketamine hadden gebruikt, meldde 26,6 procent klachten van blaas of plassen (PMID 22416998). In een urologische serie van 59 langdurige gebruikers had 71 procent een ontstoken blaaswand, en had 51 procent een gestuwde nier (PMID 18680495).

Die twee getallen komen uit verschillende werelden. Het eerste komt uit een enquête onder gebruikers, het tweede uit een kliniek waar mensen al klachten hadden.

Ik vind dit het meest onderbelichte cijfer in de hele drugsvoorlichting. De schade komt namelijk niet van de roes, maar van wat uw lichaam daarna uitplast.

Wat doet ketamine met uw blaas?

Uw lever breekt ketamine af tot metabolieten, waarvan norketamine de bekendste is. Die stoffen verlaten het lichaam via de urine en komen daardoor geconcentreerd in de blaas terecht. Bij regelmatig gebruik kan de beschermende binnenlaag van de blaaswand beschadigd raken. De blaas wordt dus van binnenuit aangetast, door wat het lichaam zelf uitscheidt.

Zodra die binnenlaag lekt, bereiken prikkelende stoffen uit de urine het spierweefsel eronder. Daar ontstaat ontsteking, en op termijn littekenweefsel. Een blaas met littekenweefsel rekt minder goed uit en houdt minder urine vast.

Dat verklaart het klachtenpatroon dat urologen beschrijven: vaak kleine beetjes plassen, aandrang die niet weggaat, pijn boven het schaambeen en soms bloed in de urine. Deze aandoening heet ketamine-cystitis.

In de serie van Chu ging het bij 30 van de 59 mensen verder dan de blaas alleen: zij hadden hydronefrose, een stuwing van de nier doordat de urine niet vrij kan aflopen (PMID 18680495). Bij vier mensen was er papilnecrose, weefselverlies in de nier zelf.

Hoe vaak leidt ketaminegebruik tot blaasklachten?

Dat hangt sterk af van het gebruikspatroon. In een enquête onder 3.806 mensen had ruim een derde het afgelopen jaar ketamine gebruikt, en van die groep meldde 26,6 procent klachten van de urinewegen (PMID 22416998). Een overzichtsartikel schat dat regelmatig gebruik de kans op cystitisklachten drie tot vier keer verhoogt (PMID 36118982).

Belangrijk detail uit dat onderzoek: de klachten hingen samen met hoe vaak en hoeveel iemand gebruikte. Wie zelden gebruikte, meldde ze zelden.

Dat is geen garantie in beide richtingen. Er zijn ook mensen die na relatief korte tijd al klachten kregen, en mensen die jaren gebruikten zonder iets te merken.

Herstelt uw blaas als u stopt met ketamine?

Vaak wel, maar niet zeker. Van de gebruikers met plasklachten die stopten, zag 51 procent verbetering, terwijl 3,8 procent juist achteruitging (PMID 22416998). Bij mensen die al langer klachten hebben, kan de schade blijvend zijn. Littekenvorming van de blaaswand en een gestuwde nier herstellen niet vanzelf (PMID 18680495).

Die 51 procent is dus goed nieuws met een rand eraan. Ongeveer de helft van de mensen met klachten knapte niet op, of niet meetbaar.

Klachten die aanhouden horen daarom bij een arts, niet bij een zelftest. Een huisarts kan doorverwijzen naar een uroloog, die de blaas en de nieren met beeldvorming kan beoordelen.

Hoe lang werkt ketamine en wat is een k-hole?

De roes is kort. Bij recreatief gebruik houden de dissociatieve effecten meestal ongeveer 45 tot 90 minuten aan, met daarna nog enkele uren van een naijlend, wattig gevoel. Een k-hole is de term die gebruikers geven aan een diepe dissociatie: het gevoel losgekoppeld te zijn van het eigen lichaam en van de omgeving.

Dat korte effect staat in scherp contrast met wat een laboratorium nog ziet. De roes is dan al een dag voorbij, en de metabolieten zijn er nog.

De rechterkolom is precies waar deze post om draait. De stof die het lab in uw urine terugvindt, norketamine, is dezelfde metabolietfamilie die in het onderzoek met blaasschade in verband wordt gebracht.

Neem twee mannen met dezelfde blaasklachten na 8 maanden ketaminegebruik. De een stopt een week voor zijn test, de ander gaat door. De eerste krijgt een negatieve uitslag terug.

Zijn blaas is daar niets beter van geworden.

In de urologische serie van Chu had 71 procent van de onderzochte gebruikers een ontstoken blaaswand (PMID 18680495). Een drugstest meet blootstelling, geen schade. Wie klachten houdt, heeft geen testuitslag nodig maar een uroloog, met beeldvorming en zo nodig een blaasonderzoek.

Welke bijwerkingen heeft ketamine nog meer?

Behalve de blaas raakt ketamine vooral het hart, de balans en het geheugen. Gebruikers melden hartkloppingen, misselijkheid, verwardheid en tijdelijke geheugenproblemen. Bij herhaald gebruik beschrijven onderzoekers ook buikpijnaanvallen, in de literatuur k-cramps genoemd (PMID 36118982). De dissociatie verhoogt bovendien het risico op vallen en op ongelukken.

Het is eerlijk om hier de medische kant naast te leggen. In het Farmacotherapeutisch Kompas staat ketamine gewoon geregistreerd, als anestheticum en als pijnstiller.

Het verschil zit niet in de stof, maar in de context: in het ziekenhuis gaat het om een gedoseerd product, toegediend en bewaakt door professionals, met een bekende zuiverheid. Buiten de zorg ontbreken alle drie. Het RIVM en het Trimbos-instituut monitoren om die reden wat er in Nederland in omloop is.

Bij dit alles geldt: hoe uw lichaam reageert, hangt af van uw gezondheid, van het gebruikspatroon en van wat er verder in uw lijf zit.

Kunt u afhankelijk worden van ketamine?

Ja, dat kan. Ketamine geeft betrekkelijk snel gewenning, waardoor dezelfde hoeveelheid minder effect geeft. Een ketamineverslaving uit zich vaker als een psychische afhankelijkheid dan als een lichamelijk ontwenningssyndroom. Juist die oplopende frequentie is de route naar blaasschade, want de blaas krijgt telkens opnieuw dezelfde metabolieten te verwerken.

In de enquête van Winstock hing de kans op plasklachten dan ook samen met de gebruiksfrequentie (PMID 22416998). Blaasschade en afhankelijkheid zijn in de praktijk twee kanten van hetzelfde patroon.

Dat is geen oordeel, het is een mechanisme.

Wat een labwaarde hier wel en niet over zegt

Een drugstest toont blootstelling aan. Meer niet. Hij zegt niets over hoeveel u hebt gebruikt, niets over het exacte moment, en al helemaal niets over de toestand van uw blaas. Blaasschade stelt een uroloog vast, met beeldvorming en een cystoscopie. Een uitslag op papier is dus geen diagnose.

Wat een laboratorium wel objectief kan vaststellen, is of ketamine en norketamine in uw monster zitten, in welke concentratie, en of dat boven de afgesproken cut-off waarde ligt. Wilt u dat zwart op wit, dan kunt u een ketamine screening laten doen zonder tussenkomst van een arts.

Voor blaasklachten is een andere route de juiste. Aanhoudende aandrang, pijn bij het plassen of bloed in de urine zijn redenen om naar de huisarts te gaan, die zo nodig doorverwijst naar een uroloog. Een testuitslag vervangt dat gesprek niet.

Hoe lang ketamine en norketamine na gebruik nog zichtbaar blijven, staat uitgewerkt in ons stuk over hoe lang ketamine aantoonbaar blijft. Het bredere principe, werkingsduur tegenover detectievenster, leest u in hoe lang werkt een drug en hoe lang blijft het aantoonbaar. Hetzelfde patroon van kort effect en lang venster ziet u bij wat coke met uw lichaam doet en bij GHB en de smalle marge.

Als ik één ding uit deze cijfers zou meenemen: de blaas houdt geen rekening met hoe kort de roes duurde. Zij verwerkt weken later nog steeds wat er is doorgegeven.

Elk bloedtestresultaat bij Zuivertest bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten met uw huisarts.

Bronnen

• Chu PS, Ma WK, Wong SC e.a., "The destruction of the lower urinary tract by ketamine abuse: a new syndrome?", BJU International, 2008 (PMID 18680495)
• Winstock AR, Mitcheson L, Gillatt DA, Cottrell AM, "The prevalence and natural history of urinary symptoms among recreational ketamine users", BJU International, 2012 (PMID 22416998)
• Anderson DJ, Zhou J, Cao D e.a., "Ketamine-Induced Cystitis: A Comprehensive Review of the Urologic Effects of This Psychoactive Drug", Health Psychology Research, 2022 (PMID 36118982)
• Farmacotherapeutisch Kompas, monografie ketamine (farmacotherapeutischkompas.nl)
• RIVM, drugsmonitoring en risicobeoordeling van nieuwe psychoactieve stoffen (rivm.nl)