Wat doet coke met uw lichaam? Van neus tot hart

Een lijntje cocaïne werkt ongeveer dertig tot zestig minuten. Het lab ziet u daarna nog dagen. Die twee getallen staan zelden naast elkaar, terwijl ze de meeste vragen die mensen hierover hebben in één keer beantwoorden.

De reden is dat een laboratorium helemaal geen cocaïne meet. Het meet benzoylecgonine, de afbraakstof die uw lever ervan maakt. Cocaïne zelf verdwijnt snel uit uw bloed, met een halfwaardetijd van ongeveer een uur. Benzoylecgonine blijft veel langer hangen (PMID 11043648).

Ik vind dat de eerlijkste manier om deze vraag te beantwoorden: de roes is kort, het spoor is lang.

Wat doet coke met uw lichaam?

Cocaïne blokkeert de heropname van dopamine, noradrenaline en serotonine. Die stoffen stapelen zich op in de synaps, en uw zenuwstelsel schakelt naar een alarmstand: hartslag omhoog, bloeddruk omhoog, pupillen wijd, bloedvaten nauwer. Uw lichaam gedraagt zich alsof er gevaar is, zonder dat er gevaar is.

Dat mechanisme heet vasoconstrictie, en het is het scharnierpunt van bijna alles wat er daarna gebeurt. Nauwere vaten vervoeren minder bloed. Een sneller hart heeft juist meer bloed nodig.

Die twee eisen wijzen tegengesteld, en het hart moet ze allebei tegelijk waarmaken.

Hoe lang werkt cocaïne als u snuift?

Bij snuiven begint het effect binnen enkele minuten en houdt het meestal ongeveer dertig tot zestig minuten aan. Daarna zakt het weg, vaak met een onrustige nasleep die uren tot een dag kan duren. De halfwaardetijd van cocaïne in bloed ligt rond een uur, dus farmacologisch is het snel klaar.

Wat mensen verrast, is hoe scherp die afkap voelt. De piek is kort, en de terugslag begint terwijl het middel meetbaar nog aanwezig is.

Benzoylecgonine volgt een heel ander tijdpad. Onderzoekers die vrijwilligers herhaald cocaïne toedienden en vervolgens plasma, speeksel en urine volgden, zagen de moederstof binnen uren verdwijnen terwijl de metaboliet in urine dagenlang meetbaar bleef (PMID 11043648).

Waarom belast cocaïne uw hart?

Omdat het de zuurstofvraag van uw hart verhoogt en het aanbod tegelijk verlaagt. De hartslag en de bloeddruk stijgen, dus de hartspier heeft meer zuurstof nodig. Ondertussen vernauwen de kransslagaders, dus er komt minder bloed doorheen. Die schaar is de kern van het cardiale risico (PMID 21156654).

In de cardiologische literatuur is dit uitvoerig beschreven. Het risico op een hartinfarct kan in het eerste uur na gebruik sterk verhoogd zijn, en pijn op de borst is de meest voorkomende reden waarom mensen na cocaïnegebruik op een spoedeisende hulp belanden (PMID 21156654).

Het hartritme kan daarbij ontsporen. Cocaïne beïnvloedt de natrium- en kaliumkanalen in het hart, waardoor ritmestoornissen kunnen ontstaan.

Bij regelmatig gebruik komen er langzamere processen bij: versnelde aderverkalking, verdikking van de hartspier en een verhoogde neiging tot stolselvorming.

Wat doet coke met uw neus?

De neus krijgt de vasoconstrictie het eerst en het hardst te verduren. Het slijmvlies in uw neus leeft van een dicht netwerk van kleine bloedvaatjes. Cocaïne knijpt die vaatjes dicht, dus het weefsel krijgt tijdelijk minder zuurstof. Bij herhaald snuiven krijgt dat slijmvlies te weinig hersteltijd.

Wat mensen dan merken loopt op in ernst: een chronisch verstopt of juist druipend gevoel, korstvorming, een verminderde reuk, en neusbloedingen die vaker terugkomen.

Het neusseptum, het tussenschot tussen uw beide neusgaten, is hier het kwetsbaarst. Het kraakbeen daarvan heeft geen eigen bloedvaten en leeft volledig van het slijmvlies eromheen. Valt die aanvoer bij herhaling weg, dan kan het kraakbeen afsterven en kan er een perforatie ontstaan.

Thuisarts.nl heeft hier een aparte pagina over ("Ik gebruik vaak cocaïne") en noemt de beschadigde neus als een van de klachten waarmee mensen bij hun huisarts komen. Het RIVM volgt het gebruik in Nederland en rapporteert er jaarlijks over.

Werkingsduur naast detectievenster: wat meet het lab eigenlijk?

Het lab meet zelden cocaïne. Het meet benzoylecgonine, de metaboliet die uw lichaam ervan maakt en die veel trager wordt uitgescheiden. Daarom kan de roes al lang voorbij zijn terwijl de urinetest nog positief is. Onderstaande tabel zet die twee tijdlijnen naast elkaar.

Die laatste rijen verschuiven bovendien met de gevoeligheid van de meting. Met een lagere cut-off en een gevoeliger methode vonden onderzoekers meer positieve uitslagen en een langere berekende halfwaardetijd van benzoylecgonine dan met de traditionele afkapwaarden (PMID 28024167).

Neem twee mannen die op vrijdagavond samen coke gebruiken en ruim 60 uur later een urinetest doen. Om elf uur die avond voelen ze allebei niets meer, de roes is dan allang voorbij. Maandagochtend levert de een urine in en het lab meet 480 ng/ml benzoylecgonine, ruim boven een gangbare afkapwaarde van 150 ng/ml.

Hij voelde zich op dat moment al twee dagen volkomen normaal.

De roes duurde veertig minuten. Het spoor duurde ruim zestig uur. Dat verschil is geen fout van het lab, het is het verschil tussen de stof die u gebruikte en het afbraakproduct dat u overhield.

Een detectievenster is dus geen natuurconstante. Het is een afspraak over een grenswaarde.

Wat een labwaarde hier wel en niet over zegt

Een positieve uitslag zegt één ding: er is blootstelling geweest binnen het venster van die matrix. Hij zegt niet hoeveel u hebt gebruikt, niet precies wanneer, en niets over afhankelijkheid. Dat is een beperking van de meting, geen tekortkoming van het lab.

Wat een bloedtest wel kan doen, is de vraag concreet maken. In bloed is het venster kort, dus een meting daar ligt dicht bij het moment zelf. In urine is het venster langer en zegt de uitslag meer over de afgelopen dagen.

En een screening is nog geen bevestiging. Een immunoassay geeft een signaal, een GC-MS of LC-MS bevestiging vertelt welke stof het precies was.

Wilt u weten wat er op dit moment in uw bloed zit, dan kunt u een cocaïne screening in bloed laten doen zonder tussenkomst van een arts. De uitslag wordt beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts.

Waar u verder kunt kijken

Gaat uw vraag over hoe lang cocaïne aantoonbaar blijft in plaats van hoe lang het werkt, lees dan het stuk over hoe lang cocaïne aantoonbaar blijft in urine, bloed en haar. Daar staan de vensters per matrix uitgesplitst.

Wilt u het bredere plaatje, dan legt hoe lang een drug werkt en hoe lang het aantoonbaar blijft dezelfde vergelijking uit voor alle middelen tegelijk. Voor speed geldt een heel ander tijdpad, zoals u leest in hoe lang speed werkt en welke bijwerkingen amfetamine heeft, en bij ketamine zit de schade op een andere plek, zoals beschreven in ketamine en uw blaas. Waarom die grenswaarde zo bepalend is, staat in wat een cut-off waarde bij een drugstest betekent.

Als u één ding meeneemt: vraag bij elke uitslag welke stof er precies gemeten is. Bij cocaïne is dat antwoord bijna altijd benzoylecgonine, en dat verklaart in één zin waarom het venster zoveel langer is dan de roes.

Elk bloedtestresultaat bij Zuivertest bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten met uw huisarts.

Bronnen

• Schwartz BG, Rezkalla S, Kloner RA, "Cardiovascular effects of cocaine", Circulation, 2010 (PMID 21156654)
• Jufer RA, Wstadik A, Walsh SL, Levine BS, Cone EJ, "Elimination of cocaine and metabolites in plasma, saliva, and urine following repeated oral administration to human volunteers", Journal of Analytical Toxicology, 2000 (PMID 11043648)
• Nickley J, Pesce AJ, Krock K, "A sensitive assay for urinary cocaine metabolite benzoylecgonine shows more positive results and longer half-lives than those using traditional cut-offs", Drug Testing and Analysis, 2017 (PMID 28024167)
• Thuisarts.nl, "Ik gebruik vaak cocaïne" (thuisarts.nl)
• RIVM, monitoring van drugsgebruik in Nederland (rivm.nl)