De meeste medicijnen verdragen een glas prima. Een handvol niet, en juist die combinaties komen veel voor: pijnstillers, slaapmiddelen, kalmeringsmiddelen. In een Amerikaans bevolkingsonderzoek gebruikte 41,5 procent van de drinkers een medicijn dat met alcohol interacteert, bij 65-plussers zelfs 77,8 procent (PMID 25597432).
Hieronder staat per groep wat er bekend is, en wat het Farmacotherapeutisch Kompas erover zegt. Voor uw eigen medicatie blijft uw apotheker het juiste adres.
Waarom is de combinatie alcohol en medicijnen riskant?
Er zijn twee routes. Alcohol en het medicijn kunnen hetzelfde doen. Ze dempen dan allebei uw ademhaling en alertheid, en het effect telt op. Of ze concurreren om dezelfde afbraakroute in de lever. Dan blijft er meer werkzame stof of meer giftig afbraakproduct in uw bloed.
De tweede route is de sluipende. U merkt er niets van tot het misgaat.
Mag u paracetamol met alcohol?
Bij incidenteel gebruik en een normale dosering is dat voor de meeste mensen geen probleem. Bij regelmatig drinken verandert het beeld. De lever breekt paracetamol dan af via een route die een levertoxisch tussenproduct oplevert. Bovendien is de beschermende voorraad glutathion bij drinkers vaak lager.
Dat is geen theorie. Onderzoekers bekeken 67 patiënten met ernstige leverschade na paracetamol, ingenomen met therapeutische bedoeling. Bij 40 procent lag de dosis binnen de aanbevolen grens van 4 gram per dag (PMID 7657281). Bijna 20 procent van hen overleed.
Dat is geen reden voor paniek bij één paracetamol na één glas. Het is wel een reden om de bijsluiter serieus te nemen als u vaak drinkt.
Hoeveel tijd moet er tussen paracetamol en alcohol zitten?
Daar bestaat geen officieel Nederlands interval voor, en ik zou wantrouwig zijn tegenover iedere site die er een precies aantal uren bij noemt. Wat er wél staat: de bijsluiter en het Farmacotherapeutisch Kompas raden af om paracetamol te combineren met regelmatig, fors alcoholgebruik.
Het risico zit in het patroon, niet in de klok. Vraag het bij twijfel aan uw apotheker, die uw hele medicatielijst kan overzien.
En ibuprofen met alcohol?
Daar is het risico anders van aard: niet de lever, maar de maag. Alcohol en NSAID's zoals ibuprofen beschadigen allebei het maagslijmvlies. Samen tellen die effecten op.
Een patiëntcontroleonderzoek volgde ruim 1.200 mensen met een ernstige maagbloeding. Het relatieve risico steeg naar 2,8 bij 21 glazen per week of meer (PMID 10566713). Bij drinkers die regelmatig ibuprofen gebruikten lag het op 2,7. Bij regelmatig aspirine boven de 325 mg zelfs op 7,0.
Welke medicijnen versterken het effect van alcohol?
Vooral middelen die op hetzelfde systeem werken. Benzodiazepines, opioïden, sommige antidepressiva en antihistaminica dempen net als alcohol het centrale zenuwstelsel. De optelsom is meer dan de twee delen apart.
Bij bijna 400.000 sterfgevallen door opioïdenvergiftiging in de Verenigde Staten was alcohol in 2017 betrokken bij 14,7 procent, en benzodiazepines bij 21,0 procent (PMID 32271389).
| Groep | Wat er kan gebeuren | Kan het ook een testuitslag verstoren? |
|---|---|---|
| Paracetamol | Leverschade bij regelmatig drinken, ook binnen de normale dosering | Kan leverwaarden zoals gamma-GT verhogen |
| NSAID's (ibuprofen, aspirine) | Verhoogd risico op maagbloeding | Zelden invloed op een drugstest |
| Benzodiazepines | Optelling van demping, valgevaar, ademhalingsdepressie | Ja, geeft een terecht positieve benzo-uitslag |
| Opioïden en codeïne | Ademhalingsdepressie, verhoogd overdosisrisico | Ja, codeïne kan een opiatenscreening positief maken |
| Antihistaminica en slaapmiddelen | Sterkere sufheid, tragere reactietijd | Zelden |
| Metronidazol | Klassiek gewaarschuwd, maar het bewijs is zwak (zie hieronder) | Nee |
Stel, u slikt oxazepam en drinkt er 2 glazen bij. De demping telt op. Een screening ziet daarna terecht benzodiazepines. Dat is geen vals-positieve uitslag, dat is een terechte. Welke stoffen wél tot een onterechte uitslag leiden, staat in vals-positieve drugstest.
Moet u echt geen alcohol bij metronidazol?
Die waarschuwing staat overal, maar het bewijs is smaller dan de reputatie. In een experimenteel onderzoek verhoogde metronidazol het acetaldehyde in het bloed niet. De combinatie gaf ook geen objectieve of subjectieve klachten (PMID 12022894). Een recentere studie keek naar 18 patiënten met aantoonbaar alcohol in het bloed. Daar werd geen enkele disulfiram-achtige reactie gedocumenteerd (PMID 37494646).
Een overzichtsartikel concludeert dat de reactie "met onzekere frequentie en wisselende ernst" optreedt (PMID 31871085). Datzelfde overzicht bevestigt wél een echt risico bij bepaalde cefalosporinen, ketoconazol en griseofulvine.
Ik noem dit niet om u aan te moedigen te drinken bij een antibioticakuur. Ik noem het omdat een waarschuwing die niet klopt het vertrouwen ondermijnt in de waarschuwingen die wél kloppen.
Kunnen medicijnen een alcoholtest beïnvloeden?
Voor CDT is dat nauwelijks een issue, en dat is precies waarom die marker in beoordelingen zo zwaar weegt. Voor leverwaarden ligt het anders: gamma-GT stijgt van een reeks medicijnen zonder dat er alcohol aan te pas komt. Dat verschil bepaalt hoe u een uitslag moet lezen, en daarover gaat gamma-GT te hoog.
Het volledige overzicht van wat CDT, EtG en een bloedtest laten zien staat in alcohol aantonen. Wilt u uw eigen CDT-waarde weten, dan kwantificeert een CDT-test voor alcohol die voor u.
Elk bloedtestresultaat bij Zuivertest bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten met uw huisarts of apotheker.
Bronnen
- Breslow R.A. e.a., "Prevalence of alcohol-interactive prescription medication use among current drinkers: United States, 1999 to 2010", Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 2015 (PMID 25597432)
- Zimmerman H.J. en Maddrey W.C., "Acetaminophen hepatotoxicity with regular intake of alcohol", Hepatology, 1995 (PMID 7657281)
- Kaufman D.W. e.a., "The risk of acute major upper gastrointestinal bleeding among users of aspirin and ibuprofen at various levels of alcohol consumption", American Journal of Gastroenterology, 1999 (PMID 10566713)
- Tori M.E. e.a., "Alcohol or Benzodiazepine Co-involvement With Opioid Overdose Deaths in the United States, 1999-2017", JAMA Network Open, 2020 (PMID 32271389)
- Visapää J.P. e.a., "Lack of disulfiram-like reaction with metronidazole and ethanol", Annals of Pharmacotherapy, 2002 (PMID 12022894)
- Feldman R. e.a., "Can Metronidazole Cause a Disulfiram-Like Reaction?", Wisconsin Medical Journal, 2023 (PMID 37494646)
- Mergenhagen K.A. e.a., "Fact versus Fiction: a Review of the Evidence behind Alcohol and Antibiotic Interactions", Antimicrobial Agents and Chemotherapy, 2020 (PMID 31871085)
- Farmacotherapeutisch Kompas, monografieën paracetamol, ibuprofen en metronidazol (farmacotherapeutischkompas.nl)
- Thuisarts, informatie over medicijnen en alcohol (thuisarts.nl)
Auteur
