Ketamineverslaving: de signalen en wat het lab ervan ziet

Ketamineverslaving is vooral psychisch van aard. Er is zelden een heftig lichamelijk ontwenningsbeeld zoals bij alcohol of GHB, en juist daardoor wordt het vaak laat herkend. Bij een deel van de gebruikers meldt de blaas zich eerder dan het verlangen naar de stof (PMID 39526620).

Dat is een ongemakkelijke volgorde. Het orgaan geeft eerder een signaal af dan het hoofd.

Ik denk dat daar de belangrijkste misvatting zit. Mensen toetsen zichzelf aan het beeld van afkicken dat ze uit films kennen, zien dat niet, en concluderen dat er niets aan de hand is.

Is ketamine verslavend?

Ja, maar niet op de manier die de meeste mensen verwachten. Bij ketamine ontstaat vooral psychische afhankelijkheid, gecombineerd met snel oplopende tolerantie: er is in de loop van de tijd meer nodig voor hetzelfde effect. Een zwaar lichamelijk ontwenningssyndroom, zoals bij alcohol of GHB, hoort er doorgaans niet bij.

Die snel oplopende tolerantie is het mechanisme dat het patroon aandrijft. Wie in een half jaar merkt dat de hoeveelheid stijgt terwijl het effect gelijk blijft, zit in dat patroon.

Het ontbreken van een dramatische ontwenning maakt het ook lastiger om te stoppen. Er is geen duidelijke crisis die de urgentie oplevert.

Wat zijn de signalen van ketamineverslaving?

De signalen zijn eerder gedragsmatig en lichamelijk dan dat ze op ontwenning lijken: meer nodig hebben voor hetzelfde effect, vaker en alleen gebruiken, plannen aanpassen rond gebruik, en klachten van blaas of buik negeren. Geheugenproblemen en moeite met concentreren komen er vaak bij.

Wat opvalt in de literatuur, is hoe consistent de urinewegklachten met de gebruiksfrequentie meebewegen. In een grote enquête onder gebruikers in Taiwan hing het optreden van klachten van de lage urinewegen samen met hoe vaak en hoeveel iemand gebruikte (PMID 31076629).

Er is nog een lastig detail. Klachten kunnen pas na verloop van tijd opkomen, ook bij mensen die al langer gebruiken zonder problemen (PMID 28934076).

Vaak plassen, aanhoudende aandrang, pijn boven het schaambeen of bloed in de urine zijn redenen om naar een huisarts te gaan, niet om een test te bestellen. Wat er dan precies in de blaas gebeurt, staat in ketamine en uw blaas.

Hoe voelt afkicken van ketamine?

Meestal mild lichamelijk en zwaar psychisch. Beschreven klachten zijn somberheid, angst, onrust, slapeloosheid, hartkloppingen en sterk verlangen naar het middel. Het beeld begint doorgaans binnen een dag en loopt van enkele dagen tot enkele weken.

Dat is een ander soort zwaar dan bij alcohol. Er is geen medisch alarm, en er is wel een periode waarin alles vlak aanvoelt.

Anders dan bij alcohol, GHB en benzodiazepinen is stoppen met ketamine op zichzelf zelden acuut gevaarlijk. Blijven klachten van somberheid of angst aanhouden, dan hoort dat bij een huisarts.

Wat ziet een test van ketaminegebruik?

Een laboratorium meet ketamine en de afbraakstof norketamine. In urine zijn die doorgaans 2 tot 4 dagen aantoonbaar, afhankelijk van het gebruikspatroon. In haar kijkt een analyse maanden terug. Wat een test niet meet, is afhankelijkheid, hoeveelheid of blaasschade.

Dat verschil is bij ketamine groter dan bij welke andere stof ook die wij testen.

Neem iemand die 8 maanden wekelijks gebruikte en nu een week gestopt is. De urinetest komt schoon terug. De blaasklachten zijn er nog.

Dat is geen tegenstrijdigheid, maar wel het punt. Een test meet blootstelling, geen schade.

Wilt u zwart op wit welke stoffen op dit moment in uw monster zitten, dan kunt u een ketamine screening laten doen zonder tussenkomst van een arts. Hoe lang ketamine en norketamine precies zichtbaar blijven, staat in hoe lang blijft ketamine aantoonbaar.

Wanneer schakelt u hulp in?

Bij aanhoudende blaasklachten meteen, en bij een gebruikspatroon dat u zelf niet meer kunt bijsturen ook. Het RIVM publiceert monitoring en risicobeoordelingen van middelen die in Nederland circuleren, en Thuisarts.nl beschrijft wanneer u met problematisch middelengebruik bij de huisarts terechtkunt.

Praktisch gezien is er één ding dat vandaag helpt: leg vast sinds wanneer u niet meer gebruikt. Bij ketamine is dat het enige gegeven waarmee een latere uitslag te plaatsen valt.

Hoe ketamine zich verhoudt tot andere middelen in ontwenning, staat in afkickverschijnselen per middel. Het spiegelbeeld bij een middel met een zware lichamelijke ontwenning vindt u in GHB-verslaving, en het patroon bij een stimulerend middel in cokeverslaving.

Elk bloedtestresultaat bij Zuivertest bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten met uw huisarts.

Bronnen

• Castagnetti M, Sekulovic S, Rigamonti W et al., "Can We Better Understand, Diagnose, and Treat Ketamine-Induced Uropathy, and Can It Be Reversed? ICI-RS 2024", Neurourology and Urodynamics, 2025 (PMID 39526620)
• Jhang JF, Hsu YH, Kuo HC et al., "A survey for ketamine abuse and its relation to the lower urinary tract symptoms in Taiwan", Scientific Reports, 2019 (PMID 31076629)
• Chen LY, Chen CK, Chen CH et al., "Delayed Urinary Symptoms Induced by Ketamine", Journal of Psychoactive Drugs, 2018 (PMID 28934076)
• RIVM, drugsmonitoring en risicobeoordeling van psychoactieve stoffen (rivm.nl)
• Thuisarts.nl, informatie over problematisch middelengebruik (thuisarts.nl)