Mag uw werkgever een drugstest verplichten?

"Doe even mee met de teamtest, anders heb je iets te verbergen." Zo'n zin klinkt logisch, maar juridisch klopt er weinig van. De vraag of een werkgever een drugstest kan verplichten heeft een duidelijker antwoord dan de meeste mensen denken, en dat antwoord valt in de meeste functies in uw voordeel uit.

Verplichten kan vrijwel nooit zomaar

Een werkgever kan een drugstest in de regel niet eenzijdig verplichten. De uitslag is een gezondheidsgegeven, en dat valt onder de bijzondere persoonsgegevens van de AVG. De Autoriteit Persoonsgegevens stelt dat een werkgever daarvoor een wettelijke grondslag nodig heeft, en die bestaat alleen voor een beperkt aantal gereguleerde veiligheidsfuncties. Voor een gewone functie ontbreekt die grondslag, en dan is verplichten simpelweg niet toegestaan.

Veel mensen denken dat een handtekening onder een testverzoek de zaak afdekt. Dat is een misverstand. In een arbeidsrelatie is toestemming zelden "vrij", omdat u afhankelijk bent van uw werkgever. De toezichthouder beschouwt toestemming in die gezagsverhouding daarom doorgaans als ongeldig. De wens van een werkgever is dus geen grondslag, hoe redelijk die ook lijkt.

Wat mag een werkgever dan wél?

De Arbowet verplicht een werkgever om voor een veilige werkplek te zorgen, maar dat is iets anders dan testen. Een werkgever mag optreden tegen zichtbaar onveilig gedrag: iemand die kennelijk onder invloed is, kan naar huis worden gestuurd en daarop worden aangesproken. Dat gebeurt op basis van waarneembaar functioneren, niet op basis van een laboratoriumuitslag.

Wat gebeurt er als u weigert?

Als de test onrechtmatig is, is weigeren geen verwijtbaar gedrag, en kan een werkgever daar in beginsel geen sanctie aan verbinden. Toch kan een weigering tot een conflict leiden, vooral als uw werkgever de regels niet kent of negeert. In dat geval is het verstandig om u te laten ondersteunen. Een vakbond, een arbeidsrechtjurist of het Juridisch Loket kan u helpen uw positie te onderbouwen.

Wij vinden dat u nooit onder druk een gezondheidsgegeven hoeft af te staan dat een werkgever niet rechtmatig mag opvragen. Een test ondergaan omdat u zich gedwongen voelt, is iets anders dan vrijwillig kiezen voor duidelijkheid.

Verschil tussen testen en aanspreken op gedrag

In de praktijk lopen twee dingen door elkaar: een medische test afnemen en iemand aanspreken op zijn gedrag. Het eerste raakt aan uw lichaam en uw gezondheidsgegevens en mag in een gewone functie niet. Het tweede hoort bij normaal leidinggeven en mag altijd. Als u kennelijk niet in staat bent uw werk veilig te doen, mag uw werkgever u naar huis sturen, een gesprek voeren en zo nodig vervolgstappen zetten op basis van uw functioneren.

Dat verschil is uw houvast. Een werkgever die u wil dwingen tot een test "om het zwart op wit te hebben" verwart bewijsvoering met zorgplicht. De zorgplicht uit de Arbowet vraagt om een veilige werkplek, niet om een laboratoriumdossier over uw privégebruik. Wie dat onderscheid scherp houdt, voorkomt dat een redelijk klinkend verzoek uitmondt in een onrechtmatige eis.

De test zegt minder dan u denkt

Zelfs als een test plaatsvindt, is de bewijswaarde beperkt. Het Trimbos-instituut en het RIVM wijzen erop dat detectie iets zegt over blootstelling in een tijdsvenster, niet over of iemand op dat moment onder invloed is. Een positieve THC-uitslag kan duiden op gebruik dagen eerder, in privétijd. Een werkgever die "actuele beïnvloeding" wil aantonen met een urinetest, meet dus iets anders dan hij denkt.

Zelf testen als u zekerheid wilt

Wilt u los van uw werkgever weten waar u staat, dan kunt u zelf het moment en het panel bepalen, waarbij alleen u de uitslag ziet. Het kern 5-panel dekt de meest gevraagde stoffen; voor een breder beeld kijkt u naar het uitgebreide 10-panel. Het volledige juridische kader staat in drugstest op het werk: wat mag uw werkgever, en voor sollicitaties leest u pre-employment drugstest bij een sollicitatie.

Elk resultaat bij Zuivertest bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Een test kan duidelijkheid geven, maar vervangt geen juridisch of medisch advies. Voor uw rechten op het werk overlegt u met een jurist of vakbond; voor gezondheidsvragen met uw huisarts.

Bronnen

• Autoriteit Persoonsgegevens, "Testen op alcohol, drugs of geneesmiddelen tijdens werktijd" (autoriteitpersoonsgegevens.nl)
• Arbowet, zorgplicht werkgever voor veilige arbeidsomstandigheden (wetten.overheid.nl)
• Trimbos-instituut, Nationale Drug Monitor (trimbos.nl)
• RIVM, informatie over drugs en detectie (rivm.nl)