Pre-employment drugstest bij een sollicitatie: wat kunt u verwachten?

U bent door de laatste sollicitatieronde, het contract ligt klaar, en dan komt de vraag: "Wilt u nog even een drugstest doen?" Op zo'n moment voelt weigeren als de baan verspelen. Toch staat u sterker dan u denkt, want een pre-employment drugstest is in Nederland in vrijwel alle gevallen niet toegestaan.

Waarom een sollicitatietest bijna nooit mag

Een drugstest tijdens een sollicitatie levert een gezondheidsgegeven op, en dat is een bijzonder persoonsgegeven onder de AVG. De Autoriteit Persoonsgegevens is duidelijk: een werkgever mag een sollicitant niet zomaar medisch keuren of testen. Een aanstellingskeuring is alleen toegestaan als de functie bijzondere medische eisen stelt, en dan nog binnen strikte grenzen van de Wet op de medische keuringen. Een algemene drugstest "voor de zekerheid" valt daar niet onder.

Dat geldt ook als u net solliciteert en denkt geen positie te hebben. Juist in die fase is de machtsongelijkheid het grootst, en daarom is toestemming als grondslag hier nog wankeler dan bij een zittende werknemer. Wij vinden dat geen werkgever het einde van een sollicitatieprocedure mag gebruiken om een test af te dwingen die anders niet zou mogen.

Welke stappen doorloopt een rechtmatige procedure?

Alleen voor specifieke functies met bijzondere medische eisen kan een aanstellingskeuring aan de orde zijn. Die keuring is wettelijk omkaderd. Onderstaande stappen laten zien hoe zo'n traject hoort te verlopen, zodat u kunt herkennen wanneer iets niet klopt.

Wat als u toch wordt gevraagd te testen?

Voldoet het verzoek niet aan bovenstaande stappen, dan kunt u beleefd vragen op welke wettelijke grondslag de test berust. Vaak blijkt die er niet te zijn. U kunt zich laten ondersteunen door het Juridisch Loket of een vakbond. Weigeren van een onrechtmatige test mag een aanbod in beginsel niet in de weg staan.

Het helpt om het verzoek concreet te maken. Vraag wie de test uitvoert, welke arts de uitslag beoordeelt, en wat de werkgever precies te zien krijgt. Bij een rechtmatige aanstellingskeuring is het antwoord helder: een onafhankelijke arts toetst, en de werkgever hoort alleen "geschikt" of "ongeschikt". Blijft het antwoord vaag, of wil de werkgever de ruwe uitslag zelf inzien, dan is dat een teken dat de procedure niet klopt. U mag dan om uitstel vragen om u te laten informeren, zonder dat dit u uw kansen mag kosten.

Belangrijk is ook dat een aanstellingskeuring niet als verkapt selectie-instrument mag dienen. Een keuring vóór de feitelijke keuze om u aan te nemen, of een test die op meer stoffen let dan de functie-eis rechtvaardigt, valt buiten het wettelijke kader. Wij vinden dat een sollicitant nooit méér over zichzelf hoeft prijs te geven dan de functie strikt vereist.

De testuitslag zegt iets anders dan "geschikt"

Ook inhoudelijk is een sollicitatietest een zwak instrument. Het Trimbos-instituut en het RIVM benadrukken dat een positieve uitslag duidt op blootstelling binnen een detectievenster, niet op ongeschiktheid voor het werk. Cannabis kan dagen tot weken aantoonbaar blijven, ruim na privégebruik dat niets met de functie te maken heeft. Een uitslag koppelen aan "wel of niet aannemen" meet dus iets wat los staat van functioneren.

Zelf testen voor uw eigen rust

Wilt u voor uzelf zekerheid voordat u ergens begint, dan bepaalt u zelf het panel en ziet alleen u de uitslag. Het kern 5-panel geeft een gericht beeld, het uitgebreide 10-panel een breder. Het volledige kader staat in drugstest op het werk: wat mag uw werkgever, en over verplichting leest u mag uw werkgever een drugstest verplichten.

Elk resultaat bij Zuivertest bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Een test kan duidelijkheid geven, maar vervangt geen juridisch of medisch advies. Voor twijfel over een sollicitatieverzoek overlegt u met een jurist of vakbond.

Bronnen

• Autoriteit Persoonsgegevens, aanstellingskeuringen en medische gegevens van sollicitanten (autoriteitpersoonsgegevens.nl)
• Wet op de medische keuringen (wetten.overheid.nl)
• Trimbos-instituut, Nationale Drug Monitor (trimbos.nl)
• RIVM, informatie over drugs en detectie (rivm.nl)