Abstinentie: wat het is en hoe u het objectief aantoont

Abstinentie betekent volledige onthouding van een middel, dus niet minderen maar helemaal stoppen. Het woord wordt gebruikt voor alcohol, drugs, medicijnen en roken, en kan tijdelijk zijn of blijvend. In een CBR-procedure of een herstelperiode is het bovendien iets dat u moet kunnen aantonen.

Dat laatste stuk is waar het misgaat. De definitie vindt u in elk woordenboek, en over het aantonen ervan zwijgt vrijwel iedereen.

Wij krijgen die vraag hier wekelijks: hoe laat ik zien dat ik al drie maanden niets gebruik? Het antwoord hangt volledig af van welke periode u wilt afdekken.

Wat betekent abstinentie precies?

Abstinentie is het volledig achterwege laten van een middel. Het onderscheidt zich van minderen, waarbij iemand blijft gebruiken maar minder, en van gecontroleerd gebruik, waarbij iemand vaste grenzen aanhoudt. Onthouding en abstinent zijn betekenen hetzelfde. In herstelprogramma's en juridische procedures is abstinentie meestal de norm die geldt.

Er zit een praktisch verschil tussen de twee vormen. Tijdelijke abstinentie, zoals een maand niet drinken, is een reset. Blijvende abstinentie is een keuze voor de lange termijn.

Voor een laboratorium maakt dat onderscheid weinig uit. Voor de vraag welke test u nodig hebt, alles.

Hoe toont u abstinentie objectief aan?

Met een marker die past bij de periode die u wilt afdekken. Voor alcohol bestaan er drie praktische opties met heel verschillende terugkijktijden: EtG in urine kijkt dagen terug, CDT in bloed weken, en EtG in haar maanden. Voor drugs geldt hetzelfde principe, met urine voor dagen en haar voor maanden.

Die driedeling is de kern van dit hele onderwerp, en hij wordt zelden zo uitgelegd.

CDT en EtG zijn juist voor dit doel ontwikkeld en worden in forensische en klinische situaties zo gebruikt (PMID 29807559). In onderzoek onder bestuurders van wie het alcoholgebruik werd gecontroleerd, werden EtG in haar en CDT rechtstreeks met elkaar vergeleken als instrumenten voor abstinentiecontrole (PMID 20373230).

Wilt u de langste terugkijktijd, dan is haar het materiaal. Diagnostische studies laten zien dat EtG in haar onderscheid kan maken tussen onthouding en gebruik over een langere periode (PMID 21910015).

Waarom is een urinetest hier meestal het verkeerde instrument?

Omdat urine maar een paar dagen terugkijkt. Wie moet aantonen dat hij drie maanden abstinent is, bewijst met een urinetest hooguit dat hij dit weekend niets gebruikte. Dat is een correcte uitslag die de gestelde vraag niet beantwoordt.

Neem iemand die op 1 maart stopt en op 1 juni gevraagd wordt het aan te tonen. Een urinetest op 1 juni dekt eind mei. De 89 dagen daarvoor blijven onzichtbaar.

Een haaranalyse dekt die periode wel.

Er is één manier waarop urine dit alsnog kan: met herhaling. Een reeks gedateerde uitslagen over drie maanden vertelt samen wel een verhaal, waar één losse test dat niet doet. Dat is precies de opzet die in de recidiefvrije periode nuttig is.

Wat kan er misgaan bij een abstinentiecontrole?

Incidentele blootstelling aan ethanol kan een urine-EtG optillen zonder dat er gedronken is. Handgel, mondwater, sommige medicijnen op alcoholbasis en alcoholvrij bier bevatten kleine hoeveelheden ethanol. Bij lage afkapwaarden kan dat een meetbaar resultaat opleveren.

Dat is geen theoretisch risico. Voor iemand in een CBR-traject is het een reëel probleem, en het is precies het soort detail dat u liever vooraf weet dan achteraf.

Praktisch: kijk in de dagen voor een EtG-controle naar mondwater, handgel en alcoholvrije dranken, en meld gebruikte medicatie. Wat een afkapwaarde is en waarom die bestaat, staat in wat is een cut-off waarde.

Bij CDT ligt het anders. Daar kunnen ook andere oorzaken dan alcohol een afwijkende waarde geven, wat we bespreken in CDT te hoog.

Hoe legt u het zelf vast?

Door met vaste tussenpozen te testen en de data te bewaren. Eén uitslag is een momentopname, en een reeks gedateerde uitslagen is een patroon. Voor alcohol is CDT daarvoor de meest gebruikte marker in Nederland, omdat die over weken kijkt in plaats van dagen.

U kunt een alcohol CDT-test laten doen zonder verwijzing van een arts, en alleen u ziet de uitslag. Gaat het om meerdere stoffen, dan kunt u een panel op maat samenstellen en per stof kiezen.

Wees realistisch over de grenzen. Geen enkele marker bewijst dat er in een bepaald uur niets is gebruikt, en geen enkele uitslag zegt iets over waarom iemand abstinent is of hoe goed dat gaat.

Wat een gedateerde reeks wel doet, is het gesprek verplaatsen van geloven naar meten. Ik denk dat dat voor de meeste mensen in een CBR-traject het echte winstpunt is, en niet de uitslag zelf.

Het RIVM publiceert de Nederlandse cijfers over alcohol- en drugsgebruik, en Thuisarts.nl beschrijft wanneer u met problematisch gebruik bij de huisarts terechtkunt.

Wilt u weten wat er lichamelijk gebeurt in de periode voordat abstinentie routine wordt, lees dan afkickverschijnselen per middel en afkicken van alcohol. Hoe ver een haaranalyse precies terugkijkt, staat in de EtG-haartest.

Elk bloedtestresultaat bij Zuivertest bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten met uw huisarts.

Bronnen

• Andresen-Streichert H, Müller A, Glahn A et al., "Alcohol Biomarkers in Clinical and Forensic Contexts", Deutsches Ärzteblatt International, 2018 (PMID 29807559)
• Appenzeller BMR, Schuman M, Wennig R, "Abstinence monitoring of suspected drinking drivers: ethyl glucuronide in hair versus CDT", Traffic Injury Prevention, 2010 (PMID 20373230)
• Pirro V, Valente V, Oliveri P et al., "Diagnostic performance of ethyl glucuronide in hair for the investigation of alcohol drinking behavior: a comparison with traditional biomarkers", International Journal of Legal Medicine, 2012 (PMID 21910015)
• Bertol E, Vaiano F, Boscolo-Berto R et al., "Hair ethyl glucuronide and serum carbohydrate deficient transferrin for the assessment of relapse in alcohol-dependent patients", Clinical Biochemistry, 2016 (PMID 26851349)
• RIVM, cijfers over alcohol- en drugsgebruik in Nederland (rivm.nl)
• Thuisarts.nl, informatie over minderen en stoppen met alcohol (thuisarts.nl)