Afkicken van alcohol begint doorgaans 6 tot 24 uur na het laatste glas, piekt tussen 24 en 72 uur en is bij de meeste mensen na 5 tot 7 dagen grotendeels voorbij. Bij zware, dagelijkse drinkers kan dat proces gevaarlijk zijn: een delirium tremens begint meestal 48 tot 96 uur na het stoppen (PMID 25427113).
Dat maakt alcohol een vreemde eend. Het is het enige middel in dit rijtje dat u legaal in elke supermarkt koopt, en tegelijk een van de weinige waarbij plotseling stoppen op de eerste hulp kan eindigen.
Wij vinden dat te weinig mensen dat weten. Wie wil minderen krijgt vaak applaus, en zelden de vraag hoeveel er dagelijks in ging.
Wat gebeurt er in uw lichaam als u stopt met drinken?
Alcohol remt uw zenuwstelsel. Bij langdurig gebruik compenseert uw lichaam dat door dat systeem prikkelbaarder af te stellen. Valt de alcohol weg, dan blijft die verhoogde prikkelbaarheid over en slaat het beeld de andere kant op: trillen, zweten, hartkloppingen, misselijkheid, onrust en slapeloosheid (PMID 27586815).
Dat is geen zwakte en geen wilskwestie. Het is een fysiologische correctie die tijd nodig heeft.
Bij de meeste mensen die matig drinken blijft het bij een paar onrustige nachten. Bij mensen die dagelijks veel drinken kan het beeld doorschieten naar verwardheid, hallucinaties en toevallen.
Hoe lang duurt afkicken van alcohol?
De lichamelijke fase duurt bij de meeste mensen vijf tot zeven dagen, met de zwaarste klachten in de eerste drie dagen. Slaapproblemen, prikkelbaarheid en wisselende stemming houden vaak weken langer aan. Die tweede fase wordt post-acute ontwenning genoemd en verloopt golvend.
Naast die klachtenlijn loopt een tweede lijn die niemand u laat zien: wat uw bloed en haar in diezelfde periode doen.
| Periode na laatste glas | Wat u kunt merken | Wat een test in die periode laat zien |
|---|---|---|
| 6 tot 24 uur | Trillen, zweten, onrust, slecht slapen | EtG in urine doorgaans nog positief |
| 24 tot 72 uur | Piek van de klachten, hoogste risico op toevallen | EtG zakt richting de afkapwaarde |
| 48 tot 96 uur | Risicoperiode voor een delirium tremens | Gamma-GT nog verhoogd, daalt langzaam |
| Dag 5 tot 14 | Rustiger, slaap nog verstoord | Gamma-GT daalt verder, CDT begint te dalen |
| Week 3 tot 8 | Golvende stemming en energie | CDT normaliseert doorgaans binnen enkele weken |
| Maand 3 en later | Klachten meestal weg | EtG in haar kijkt nog maanden terug |
Die rechterkolom is precies wat op de pagina's van afkickklinieken ontbreekt. Zij beschrijven hoe u zich voelt, en stoppen daar.
CDT en EtG zijn ontwikkeld om alcoholgebruik over een langere periode te beoordelen en worden in forensische en klinische situaties ook zo gebruikt (PMID 29807559). Wat gamma-GT wel en niet zegt, staat in gamma-GT te hoog.
Wanneer is afkicken van alcohol gevaarlijk?
Bij dagelijks en zwaar gebruik, en bij mensen die eerder een toeval of delier hebben doorgemaakt. Een delirium tremens begint doorgaans 48 tot 96 uur na het laatste glas en gaat gepaard met verwardheid, hallucinaties, koorts en een ontregelde bloeddruk (PMID 25427113). Zonder behandeling is de sterfte aanzienlijk.
Er is nog een factor die zelden genoemd wordt. Herhaalde ontwenningsperiodes kunnen het beeld bij een volgende poging verergeren, inclusief een hoger risico op toevallen. Dat heet het kindling-effect (PMID 27586815).
Wie dus al vijf keer eerder is gestopt en teruggevallen, begint een zesde poging niet op nul.
Praktisch betekent dat één ding: als u dagelijks drinkt, bespreek het stoppen eerst met uw huisarts. Die kan de risico's inschatten en zo nodig begeleiden. Bij verwardheid, hallucinaties, hevig trillen of een toeval belt u direct de huisartsenpost, en bij een aanval 112.
Wij geven hier geen afbouwschema en geen medicatie-advies. Dat hoort bij een arts die uw situatie kent.
Kunt u zien of het lichaam herstelt?
Gedeeltelijk. Gamma-GT en CDT reageren op stoppen, maar op een andere tijdschaal dan uw klachten. Gamma-GT daalt bij veel mensen in de weken na het stoppen, en CDT normaliseert doorgaans binnen enkele weken. Geen van beide is een graadmeter voor hoe u zich voelt.
Neem twee mensen die op dezelfde dag stoppen, na 10 jaar dagelijks drinken. Na drie weken slaapt de een weer normaal en de ander nog niet. Hun CDT-waarden kunnen op dat moment vrijwel gelijk zijn.
Het lichaam en het hoofd lopen niet in de pas.
Wat een gedateerde reeks waarden wel doet, is een patroon vastleggen. In onderzoek naar terugval bij alcoholafhankelijkheid werden EtG in haar en CDT in serum juist daarvoor naast elkaar gebruikt (PMID 26851349). Wilt u dat voor uzelf laten vastleggen, dan kunt u een alcohol CDT-test laten doen zonder verwijzing, waarbij alleen u de uitslag ziet.
Meer over wat CDT, EtG en een bloedtest afzonderlijk laten zien, staat in alcohol aantonen. Wat er verder in uw bloed verandert na het stoppen, leest u in stoppen met alcohol.
Wat kunt u vandaag doen?
Noteer de datum en het tijdstip van uw laatste glas. Dat klinkt banaal, en het is de enige informatie waarmee elke tijdlijn hierboven en elke latere uitslag te interpreteren valt. Zonder die datum is een CDT-waarde of een EtG-uitslag een getal zonder context.
Drinkt u dagelijks, maak dan eerst een afspraak bij de huisarts voordat u stopt. Het RIVM houdt de Nederlandse cijfers over alcoholgebruik bij, en Thuisarts.nl beschrijft per situatie wanneer begeleiding nodig is.
Wat mij aan dit onderwerp blijft opvallen: alcohol is het enige middel hier waarbij het stoppen zelf medisch riskanter kan zijn dan het gebruik van die week. Ik vind dat te zelden de eerste zin op een pagina over minderen.
Hoe alcohol zich verhoudt tot andere middelen in ontwenning, staat in afkickverschijnselen per middel. Wilt u onthouding over een langere periode aantoonbaar maken, lees dan abstinentie en hoe u die objectief aantoont. De andere levensgevaarlijke ontwenning bespreken we in GHB-verslaving.
Elk bloedtestresultaat bij Zuivertest bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten met uw huisarts.
Bronnen
- Schuckit MA, "Recognition and management of withdrawal delirium (delirium tremens)", New England Journal of Medicine, 2014 (PMID 25427113)
- Jesse S, Bråthen G, Ferrara M et al., "Alcohol withdrawal syndrome: mechanisms, manifestations, and management", Acta Neurologica Scandinavica, 2017 (PMID 27586815)
- Wood E, Albarqouni L, Tkachuk S et al., "Clinical management of the alcohol withdrawal syndrome", Addiction, 2022 (PMID 34288186)
- Andresen-Streichert H, Müller A, Glahn A et al., "Alcohol Biomarkers in Clinical and Forensic Contexts", Deutsches Ärzteblatt International, 2018 (PMID 29807559)
- Bertol E, Vaiano F, Boscolo-Berto R et al., "Hair ethyl glucuronide and serum carbohydrate deficient transferrin for the assessment of relapse in alcohol-dependent patients", Clinical Biochemistry, 2016 (PMID 26851349)
- RIVM, cijfers en context over alcoholgebruik in Nederland (rivm.nl)
- Thuisarts.nl, informatie over minderen en stoppen met alcohol (thuisarts.nl)
Auteur
Zuivertest
Dr. Naimi, BIG-geregistreerde arts, ziet toe op de medische standaarden achter onze content en beoordelingen. Lees ons medisch beleid
