Een verhoogde gamma-GT betekent dat uw lever ergens op reageert. Niet dat u te veel drinkt. Van de routinemarkers is gamma-GT namelijk de minst specifieke. In één vergelijkend onderzoek lag de specificiteit op 76 procent. Voor CDT was dat 97 procent (PMID 11003208).
Gamma-GT is een gevoelig alarm met een matig richtingsgevoel. Het gaat af bij alcohol, en net zo goed bij overgewicht, leververvetting, medicatie of een galwegprobleem.
Wat is gamma-GT en waarom stijgt het?
Gamma-GT is een enzym dat vooral in de lever en de galwegen zit. Zodra levercellen onder druk staan of de galafvoer stokt, lekt er meer van het enzym naar uw bloed. Alcohol zet de productie ervan bovendien actief aan, wat verklaart waarom de waarde bij drinkers vaak als eerste opvalt.
Dat het als eerste opvalt, maakt het nog geen bewijs.
Hoe hoog mag uw gamma-GT zijn?
De referentiewaarde verschilt per laboratorium en per geslacht, maar ligt grofweg tot ongeveer 55 U/L bij mannen en tot ongeveer 38 U/L bij vrouwen. Uw eigen labuitslag vermeldt altijd het bereik dat dat laboratorium hanteert. Vergelijk uw getal daarmee, niet met een getal van internet.
Een licht verhoogde waarde zegt in zijn eentje weinig. Artsen kijken naar het patroon: staan ASAT, ALAT en bilirubine ook hoger, of is gamma-GT de enige afwijker?
Is een verhoogde gamma-GT gevaarlijk?
De waarde zelf is niet gevaarlijk, hij is een signaal. Wel hangt een hogere gamma-GT samen met een ongunstiger cardiometabool profiel. De Framingham Heart Study volgde 3.451 deelnemers. Daar voorspelde gamma-GT het ontstaan van het metabool syndroom, met een risicoverhouding van 1,26 per standaarddeviatie (PMID 17095717).
Dat is een reden om de oorzaak te achterhalen. Het is geen reden om te schrikken van één getal.
Welke medicatie en aandoeningen verhogen gamma-GT?
Meer dan de meeste mensen denken. Enzyminducerende medicijnen, obstructie van de galwegen en leververvetting staan allemaal op de lijst, naast alcohol (PMID 11563810). Ook een gamma-GT die nog binnen het referentiebereik valt, loopt al mee met leververvetting en het metabool syndroom (PMID 21494075).
Het scherpste getal komt uit een onderzoek bij mensen met een leveraandoening die niets met alcohol te maken had. Daar zakte de specificiteit van gamma-GT naar 52,9 procent bij hepatitis en 35,0 procent bij niet-alcoholische cirrose. CDT hield in diezelfde groepen 88,2 en 70,0 procent vast (PMID 16185209).
Anders gezegd: bij twee op de drie mensen met een niet-alcoholische levercirrose is gamma-GT verhoogd zonder dat er alcohol in het spel is.
Gamma-GT, CDT, EtG of MCV: welke marker zegt wat?
Ze meten alle vier iets anders, en ze kijken alle vier een andere periode terug. Dat is precies waarom een arts er meestal meer dan één aanvraagt. Hieronder staan de vier naast elkaar, met de cijfers uit het vergelijkende onderzoek van Reynaud (PMID 11003208).
| Marker | Wat het meet | Kijkt terug | Sensitiviteit | Specificiteit | Wat het ook verhoogt |
|---|---|---|---|---|---|
| Gamma-GT | Leverenzym | Weken tot maanden (halfwaardetijd 26 dagen) | 42% | 76% | Overgewicht, leververvetting, medicatie, galwegen, diabetes |
| CDT | Variant van transferrine in het bloed | Ongeveer 2 tot 3 weken | 67% | 97% | Zeldzame transferrine-afwijkingen, ernstige leverziekte |
| MCV | Gemiddelde grootte van rode bloedcellen | Maanden | 24% | 96% | Tekort aan vitamine B12 of foliumzuur, schildklierafwijking |
| EtG (urine) | Directe afbraakstof van ethanol | Ongeveer 40 tot 130 uur na zwaar gebruik | Dosisafhankelijk | Zeer hoog: EtG ontstaat alleen uit ethanol | Vrijwel niets |
De EtG-periode komt uit een onderzoek onder 32 zware drinkers, waar de urinewaarde 40 tot 130 uur boven de afkapwaarde bleef, met een mediaan van 78 uur (PMID 18971292).
Stel, twee mannen hebben allebei een gamma-GT van 90 U/L. De één drinkt zes glazen per dag. De ander drinkt niet, maar heeft leververvetting bij een BMI van 32. Hun leverwaarde is identiek. Hun CDT zal dat vrijwel zeker niet zijn.
Dat is de hele reden dat CDT bestaat.
Welke marker past bij welke vraag?
Kies de marker die bij uw vraag hoort, niet de marker die toevallig in uw huisartsuitslag stond. De vraag "heb ik afgelopen weekend gedronken" heeft een andere marker nodig dan de vraag "drink ik al maanden te veel".
- Heb ik de afgelopen dagen gedronken? EtG in urine.
- Drink ik structureel zwaar, over weken? CDT in bloed.
- Staat mijn lever onder druk, waardoor dan ook? Gamma-GT, samen met ASAT en ALAT.
Zuivertest meet CDT en EtG. Gamma-GT en MCV zitten niet in ons aanbod: die vraagt u aan bij uw huisarts. Wilt u weten wat uw CDT doet, dan kwantificeert een CDT-test voor alcohol die waarde, en de CDT-marker legt uit hoe u het getal leest.
Hoelang duurt het voor gamma-GT weer daalt?
Langzamer dan de meeste mensen hopen. De halfwaardetijd van gamma-GT is bij onthouding berekend op 26 dagen (PMID 2859812). Bij patiënten zonder noemenswaardige leverziekte was de waarde acht weken na het stoppen bij 80 procent genormaliseerd (PMID 2857631). Was er wel leverschade, dan bleef hij langer hoog.
Dat verklaart iets wat vaak tot verwarring leidt: iemand die al drie weken niet drinkt, kan nog steeds een verhoogde gamma-GT hebben. De waarde loopt achter op het gedrag.
Wat te doen bij een te hoge gamma-GT?
Achterhaal de oorzaak in plaats van hem aan te nemen. Bespreek de uitslag met uw huisarts en neem uw medicatielijst mee. Vraag of de rest van het leverprofiel meebeweegt. Het Farmacotherapeutisch Kompas vermeldt per middel of het de leverwaarden kan beïnvloeden. De NHG-standaarden beschrijven hoe huisartsen een afwijkend leverprofiel vervolgen.
Speelt de alcoholvraag mee, dan zegt een CDT-waarde meer dan een tweede gamma-GT. Ik zie die verwarring vaak: mensen laten dezelfde onspecifieke marker nog een keer prikken en zijn daarna nog even ver.
Een verhoogde CDT heeft trouwens ook zijn eigen valkuilen, en die staan in CDT te hoog. Het complete overzicht van de alcoholmarkers leest u in alcohol aantonen. Wilt u eerst weten hoeveel u eigenlijk drinkt, begin dan bij het standaardglas. En staat er medicatie op uw lijst, dan is alcohol en medicijnen het stuk dat daarbij hoort.
Elk bloedtestresultaat bij Zuivertest bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten met uw huisarts.
Bronnen
- Reynaud M. e.a., "Objective diagnosis of alcohol abuse: compared values of CDT, GGT and MCV", Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 2000 (PMID 11003208)
- Hock B. e.a., "Validity of CDT, gamma-GT and MCV as biomarkers for chronic alcohol abuse", Addiction, 2005 (PMID 16185209)
- Orrego H. e.a., "Relationship between gamma-glutamyl transpeptidase and mean urinary alcohol levels in alcoholics", Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 1985 (PMID 2859812)
- Moussavian S.N. e.a., "Serum gamma-glutamyl transpeptidase and chronic alcoholism", Digestive Diseases and Sciences, 1985 (PMID 2857631)
- Lee D.S. e.a., "Gamma glutamyl transferase and metabolic syndrome, cardiovascular disease, and mortality risk: the Framingham Heart Study", Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology, 2007 (PMID 17095717)
- Whitfield J.B., "Gamma glutamyl transferase", Critical Reviews in Clinical Laboratory Sciences, 2001 (PMID 11563810)
- Oh H.J. e.a., "Association of serum ALT and GGT levels within the reference range with metabolic syndrome and nonalcoholic fatty liver disease", Korean Journal of Hepatology, 2011 (PMID 21494075)
- Helander A. e.a., "Detection times for urinary ethyl glucuronide and ethyl sulfate in heavy drinkers", Alcohol and Alcoholism, 2009 (PMID 18971292)
- Farmacotherapeutisch Kompas (farmacotherapeutischkompas.nl) en de NHG-standaarden (nhg.org)
Auteur
