Welke stoffen test een werkgever? 5-panel vs 10-panel

"Welke stoffen worden er nou eigenlijk getest?" Het is de eerste vraag die de meeste mensen stellen voordat ze een drugstest laten doen, of het nu om een sollicitatie gaat of om persoonlijke zekerheid. Het antwoord hangt af van het panel: het aantal stofgroepen dat de test screent. De twee meest gebruikte zijn het 5-panel en het 10-panel, en het verschil is groter dan alleen een getal.

Belangrijk om vooraf te weten: er bestaat niet één wereldwijde lijst die "het 5-panel" definieert. De klassieke, internationaal bekende samenstelling komt uit de Amerikaanse arbeidsgeneeskunde. In Nederland kijkt een betrouwbaar laboratorium liever naar wat hier daadwerkelijk gebruikt wordt. Daarom wijkt het panel van Zuivertest bewust af van de Amerikaanse standaard. Hieronder leest u beide, zodat u precies weet wat u test.

Het internationale 5-panel en 10-panel

De internationaal bekende panels zijn afkomstig van de Amerikaanse SAMHSA-richtlijn (Substance Abuse and Mental Health Services Administration) voor werkplektesten. Het 5-panel screent op vijf stofgroepen, het 10-panel voegt er vijf aan toe. Deze samenstelling is in de Verenigde Staten wettelijk vastgelegd voor federale werknemers en is wereldwijd het referentiekader geworden.

Wat hier opvalt: PCP, propoxyfeen en methaqualon staan al decennia op de Amerikaanse lijst, maar spelen in Nederland nauwelijks een rol. Het Trimbos-instituut, het Nederlandse kenniscentrum voor middelengebruik, rapporteert in de Nationale Drug Monitor heel andere gebruikspatronen dan in de VS. Een panel klakkeloos overnemen uit een ander land levert dus een test op die op de verkeerde stoffen let.

Het Zuivertest 5-panel en 10-panel

Daarom hanteert Zuivertest een samenstelling die past bij het Nederlandse gebruik. Het kern 5-panel dekt de vijf meest gevraagde stoffen, het uitgebreide 10-panel voegt er vijf aan toe waarmee ook minder gangbare en nieuwere middelen in beeld komen.

Het verschil met de Amerikaanse lijst is bewust. Stoffen als 3-MMC, ketamine en GHB komen in het Nederlandse uitgaansleven en bij designerdrugs voor, terwijl een klassiek Amerikaans 10-panel die juist niet meet. Wij vinden een panel dat aansluit op de Nederlandse realiteit waardevoller dan een internationaal etiket dat de helft van de relevante stoffen mist.

Welk panel past bij uw vraag?

De keuze hangt af van wat u wilt weten, niet van welk getal het hoogst klinkt. Een paar praktische richtlijnen:

• Gerichte zekerheid over veelvoorkomende stoffen. Wilt u kort en bondig uitsluitsel over de meest gangbare middelen, dan volstaat het 5-panel meestal.
• Breed beeld of onbekende blootstelling. Twijfelt u over minder gangbare of nieuwere stoffen, of wilt u zo volledig mogelijk zijn, dan biedt het 10-panel meer dekking.
• Eén specifieke stof. Gaat het u om één middel, dan kunt u ook een losse screening kiezen in plaats van een volledig panel.

Houd er rekening mee dat geen enkel panel "alles" test. Een test meet alleen de stoffen waarop hij is ingericht, en alleen binnen het detectievenster van die stof. Hoe lang een middel aantoonbaar blijft, verschilt sterk per stof en per matrix (urine, bloed of haar).

Hoe lang blijft een stof aantoonbaar?

Het detectievenster bepaalt of een stof überhaupt nog gevonden wordt. Onderstaande richttijden gelden voor urine bij incidenteel gebruik. Bij frequent of zwaar gebruik liggen ze hoger, soms fors. Het RIVM en het Trimbos-instituut benadrukken dat factoren als dosis, gebruiksfrequentie, stofwisseling en lichaamssamenstelling het venster sterk beïnvloeden.

Dit zijn richttijden, geen garanties. Een haartest kijkt veel verder terug dan urine, soms maanden, terwijl bloed juist een kort, recent venster laat zien. Meer over die verschillen leest u in hoe lang blijven drugs aantoonbaar en in wat is een cut-off waarde bij een drugstest.

Mag een werkgever zomaar een panel kiezen?

Een veelgestelde misvatting is dat een werkgever vrij elk panel kan opleggen. In Nederland ligt dat genuanceerd. Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens en het kader van de Arbowet zijn gezondheidsgegevens bijzondere persoonsgegevens, en mag een werkgever in de meeste functies niet zomaar op drugs of alcohol testen. Alleen voor bepaalde gereguleerde beroepen bestaat een wettelijke basis. Het volledige juridische kader leest u in drugstest op het werk: wat mag uw werkgever en in mag uw werkgever een drugstest verplichten.

Het voordeel van een test in eigen beheer is dat u zelf het panel kiest, alleen u de uitslag ziet en u zelf bepaalt of u die deelt. Zo houdt u de regie, in plaats van dat een ander bepaalt welke stoffen worden bekeken.

Elk testresultaat bij Zuivertest bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Een drugstest kan duidelijkheid geven, maar vervangt geen medisch advies. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten met uw huisarts.

Bronnen

• Trimbos-instituut, Nationale Drug Monitor, middelengebruik in Nederland (trimbos.nl)
• RIVM, informatie over drugs en detectie (rivm.nl)
• Autoriteit Persoonsgegevens, "Testen op alcohol, drugs of geneesmiddelen tijdens werktijd" (autoriteitpersoonsgegevens.nl)