GHB: wat het met uw lichaam doet en waarom de marge zo klein is

GHB heeft een halfwaardetijd van 20 tot 60 minuten, en een dosis is doorgaans binnen vier tot acht uur grotendeels uit het lichaam verdwenen (PMID 22746383). Dat ene getal verklaart allebei de dingen die mensen aan GHB verwarrend vinden: waarom de marge tussen effect en bewusteloosheid zo smal is, en waarom een test het middel zo makkelijk mist.

Ik vind het het eerlijkste getal in de hele discussie over GHB. Het legt uit wat geen enkele waarschuwing uitlegt.

Hieronder staat wat GHB in het lichaam doet, wat een lab er wel en niet over kan zeggen, en waarom onthouding bij regelmatig gebruik medisch serieus wordt genomen.

Wat doet GHB met uw lichaam?

GHB is een dempend middel voor het centrale zenuwstelsel. Het grijpt vooral aan op de GABA-B-receptor, dezelfde rem die uw hersenen gebruiken om activiteit af te remmen. Het effect kan ontspanning zijn, spraakzaamheid en minder remming, en het kan doorlopen naar slaperigheid. Bij oplopende concentraties kan die demping overgaan in diepe sedatie.

Uw lichaam maakt zelf ook kleine hoeveelheden GHB aan, als bijproduct van de GABA-stofwisseling. Van buitenaf ingenomen ligt de concentratie echter vele malen hoger, en dan gedraagt het zich als een klassiek sederend middel.

De piek in het bloed valt meestal binnen een uur (PMID 22746383). Daarna gaat het net zo snel weer omlaag.

Dat maakt GHB farmacologisch een buitenbeentje. Het komt hard op en het gaat hard weg.

Waarom is de marge tussen effect en bewusteloosheid zo klein?

Omdat het lichaam GHB zo snel afbreekt, schommelt de concentratie in het bloed steil in plaats van vlak. Kleine verschillen in hoeveelheid kunnen daardoor grote verschillen in effect geven. Een review van de klinische toxicologie beschrijft dat het bereik tussen het gezochte effect en ernstige demping opvallend nauw is (PMID 22746383).

Daar komt bij dat de opname per keer kan verschillen. Een lege maag, een eerdere inname die nog niet is uitgewerkt, of alcohol erbij: het verschuift de curve allemaal, en niet voorspelbaar.

Alcohol en andere dempende middelen tellen bovendien bij GHB op. Beide remmen dezelfde systemen, dus de combinatie kan de ademhaling dieper onderdrukken dan elk middel apart.

Voor de duidelijkheid: hoeveelheden noemen wij hier niet, en de vraag "hoeveel kan er wel" heeft geen veilig antwoord.

Hoe lang werkt GHB en hoe lang blijft het aantoonbaar?

Het merkbare effect houdt bij de meeste mensen ongeveer anderhalf tot drie uur aan. Het detectievenster is nauwelijks langer: GHB verlaat het bloed binnen vier tot acht uur en de urine in grofweg twaalf uur (PMID 22746383). Dat is extreem kort vergeleken met vrijwel alles wat verder op een drugspanel staat.

Kijkt u naar de eerste rij en dan naar de rest, dan ziet u waar het misgaat. Cocaïne werkt korter dan GHB, maar blijft dagen zichtbaar. GHB werkt langer en is vaak binnen een halve dag weg.

Neem twee mannen die op zaterdagnacht GHB gebruiken, met 24 uur verschil tussen hun testmomenten. De een levert zondagochtend om acht uur urine in, de ander pas op maandag. De eerste test positief. De tweede test negatief, terwijl hij precies hetzelfde deed.

Er is niets misgegaan in het lab.

Met een halfwaardetijd van twintig tot zestig minuten is GHB doorgaans binnen ongeveer twaalf uur uit de urine verdwenen (PMID 22746383). Wie twee dagen later meet, meet niets meer. Bij GHB is de klok belangrijker dan de afkapwaarde.

Dat betekent iets ongemakkelijks voor testen. Een negatieve GHB-uitslag, dagen na een avond, zegt bijna niets. Niet dat er niets was, alleen dat het lab niets meer vond.

De precieze vensters per matrix staan in ons stuk over hoe lang GHB aantoonbaar blijft. De vergelijking met de andere middelen staat in de werkingsduur versus detectievenster pagina.

Hoe ernstig is ademdepressie bij GHB?

Ademdepressie is de reden dat GHB in de spoedeisende hulp bekend staat. Bij hoge concentraties kan de aansturing van de ademhaling zo ver worden geremd dat iemand oppervlakkig gaat ademen, niet meer wakker te krijgen is, of in coma raakt. Braken bij een verlaagd bewustzijn maakt de situatie extra riskant.

Typisch is dat mensen daarna vaak relatief snel bijkomen, juist omdat het middel zo snel wordt afgebroken. Dat snelle herstel wordt makkelijk gelezen als geruststelling, terwijl het intussen wel een periode zonder goede ademhaling was.

Combinaties met alcohol of andere dempende middelen komen in de meeste ernstige casuïstiek terug. In de scoping review van Brennan en Van Hout is polygebruik een van de terugkerende risicofactoren (PMID 25052883).

Bij bewusteloosheid na gebruik is 112 bellen de aangewezen route. Niet afwachten of iemand vanzelf bijkomt.

Wat doet regelmatig gebruik op de langere termijn?

Bij frequent gebruik kan tolerantie ontstaan, waarbij hetzelfde effect uitblijft. Afhankelijkheid kan zich in relatief korte tijd ontwikkelen, sneller dan veel mensen verwachten. Het RIVM beschreef in rapport 340011001/2012, "Mogelijke neurotoxische effecten van GHB", dat herhaalde episodes van diepe bewusteloosheid mogelijk niet zonder gevolgen zijn voor de hersenen.

De onderzoeksbasis daarvoor is nog beperkt en deels afkomstig uit dieronderzoek. Het RIVM formuleert het zelf ook voorzichtig, en dat is terecht.

Wat wel goed beschreven is, is het slaappatroon: bij regelmatig gebruik verschuift het gebruik vaak naar de nacht, en de nachtrust wordt fragmentarisch. Cognitieve klachten en stemmingsklachten worden in gebruikersgroepen vaak gerapporteerd (PMID 25052883).

Waarom is GHB-onthouding een medische zaak?

Omdat het ontwennen kan lijken op onttrekking van andere sederende middelen, en dat kan ernstig verlopen. In een Nederlandse studie onder 285 mensen met een GHB-stoornis werden onder meer trillen, zweten, slapeloosheid, onrust en plotselinge temperatuurwisselingen beschreven (PMID 34073640). Onbegeleid stoppen wordt daarom afgeraden.

Dezelfde studie vond dat de vitale functies, zoals hartslag en bloeddruk, slecht samenhingen met de overige onthoudingsverschijnselen. Iemand kan er dus rustig uitzien terwijl het verkeerd gaat.

Verslavingszorg werkt bij GHB met een afbouwschema onder toezicht. Dat is niet iets wat u zelf in elkaar zet, en het is ook geen kwestie van doorbijten.

Wilt u het hierover met iemand hebben, dan is de huisarts een normaal en discreet startpunt.

Wat een labwaarde hier wel en niet over zegt

Een uitslag laat blootstelling zien, meer niet. Hij vertelt u niet hoeveel er is gebruikt, niet precies wanneer, en zeker niet of er sprake is van afhankelijkheid. Bij GHB komt daar de korte houdbaarheid bovenop: buiten het venster meet u simpelweg niets, hoe het weekend ook verliep.

Dat is precies waarom wij bij GHB terughoudend zijn met de belofte van een test. Een uitgebreid 10-panel drugstest is zinvol als u een breder beeld wilt van meerdere middelen over een langere periode, waarbij GHB alleen kort na gebruik iets kan opleveren.

Hoe een screening zich verhoudt tot een bevestiging, en waarom een grenswaarde geen aan- of uitknop is, leest u bij de cut-off waarde bij een drugstest. Speelt er naast GHB nog een ander middel, dan zijn ketamine en de blaas en 3-MMC en de kater erna de logische vervolgstukken. Wie speed erbij gebruikt, vindt de tegenhanger in hoe lang speed werkt.

Wilt u weten waar u staat, plan dan de bloedafname op een moment dat past bij het venster dat u wilt bekijken, en niet op de eerste vrije dag die u toevallig heeft.

Ik zou een negatieve GHB-uitslag nooit lezen als bewijs van iets. Bij dit middel is de klok een sterkere factor dan het lab, en dat mag u van een lab horen.

Elk bloedtestresultaat bij Zuivertest bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten met uw huisarts.

Bronnen

• Schep LJ, Knudsen K, Slaughter RJ, Vale JA, Megarbane B., "The clinical toxicology of gamma-hydroxybutyrate, gamma-butyrolactone and 1,4-butanediol", Clinical Toxicology (Phila), 2012 (PMID 22746383)
• Brennan R, Van Hout MC., "Gamma-hydroxybutyrate (GHB): a scoping review of pharmacology, toxicology, motives for use, and user groups", Journal of Psychoactive Drugs, 2014 (PMID 25052883)
• Wolf CJH, Beurmanjer H, Dijkstra BAG e.a., "Characterization of the GHB Withdrawal Syndrome", Journal of Clinical Medicine, 2021 (PMID 34073640)
• RIVM, rapport 340011001/2012, "Mogelijke neurotoxische effecten van GHB" (rivm.nl)