Hoe lang werkt een drug en hoe lang blijft het aantoonbaar?

Gesnoven cocaine werkt ongeveer dertig tot zestig minuten. Het lab ziet het daarna nog dagen. Die twee zinnen spreken elkaar niet tegen, en het verschil ertussen verklaart bijna elke verwarring over drugstesten.

Want een lab meet de cocaine niet. Het meet benzoylecgonine, de afbraakstof die uw lever ervan maakt, en die blijft veel langer rondgaan dan het middel zelf (PMID 11043648).

Ik vind dat het meest onderschatte feit in de toxicologie. Mensen denken dat een test meet wat ze voelden. Een test meet wat hun lichaam ervan overhield.

Hoe lang werkt cocaine?

Gesnoven cocaine begint binnen enkele minuten te werken en het effect is doorgaans na dertig tot zestig minuten grotendeels weg. Gerookt gaat het nog sneller en korter. Die korte werkingsduur is precies de reden dat mensen kort na elkaar opnieuw gebruiken, vaak voordat het vorige effect helemaal is uitgewerkt.

De roes is dus kort. Het spoor dat u achterlaat is dat niet.

Cocaine zelf verdwijnt binnen enkele uren grotendeels uit uw bloed. Benzoylecgonine, de belangrijkste metaboliet, heeft een veel langere halfwaardetijd en stapelt zich bij herhaald gebruik op. In onderzoek onder vrijwilligers die herhaald cocaine kregen, was benzoylecgonine in urine nog dagen na de laatste toediening meetbaar (PMID 11043648).

Waarom is een drug uren uitgewerkt maar dagen aantoonbaar?

Omdat werking en aantoonbaarheid twee verschillende processen zijn. Een middel werkt zolang het aan receptoren in uw hersenen bindt. Het is aantoonbaar zolang het middel of zijn afbraakstoffen nog ergens in uw lichaam zitten, en dat kan veel langer duren dan het gevoel.

Uw lever breekt vrijwel elk middel af tot metabolieten. Die metabolieten hebben hun eigen halfwaardetijd, hun eigen route naar buiten en hun eigen concentratie in urine, bloed of haar. Bij sommige stoffen is de metaboliet stabieler en beter oplosbaar dan het middel zelf, en dan wordt juist die afbraakstof de handtekening waar het lab op zoekt.

Dat is geen trucje van het lab. Het is simpelweg wat er nog van over is.

Hoe dat afbraakproces stap voor stap verloopt, staat uitgebreider in ons artikel over hoe uw lichaam drugs en alcohol afbreekt.

Wat meet een lab eigenlijk?

Bijna nooit het middel dat u gebruikte. Een lab zoekt naar de stof die het langst en het stabielst aanwezig blijft, en dat is meestal een metaboliet. Bij cocaine is dat benzoylecgonine. Bij ketamine is dat ketamine samen met norketamine. Bij amfetamine is het meestal de amfetamine zelf, die relatief traag wordt afgebroken.

Dat onderscheid is niet academisch. Het bepaalt hoe lang uw venster is.

De keuze van de gemeten stof bepaalt bovendien de gevoeligheid. Onderzoekers die benzoylecgonine met een gevoeliger methode en een lagere afkapwaarde maten, vonden meer positieve uitslagen en langere halfwaardetijden dan bij de traditionele afkapwaarden (PMID 28024167). Dezelfde urine, dezelfde persoon, een andere uitkomst, puur door de drempel die het lab hanteert.

Wat zo'n drempel precies is, leest u in wat is een cut-off waarde bij een drugstest. En waarom een positieve screening altijd bevestigd hoort te worden met een tweede techniek, staat in screening versus bevestiging.

Hoe lang werkt speed, ketamine, GHB en 3-MMC?

Kort samengevat: speed werkt het langst van dit rijtje, GHB het kortst. Amfetamine geeft doorgaans vier tot acht uur effect, ketamine drie kwartier tot anderhalf uur, GHB ongeveer twee tot drie uur en 3-MMC twee tot vier uur. Maar de volgorde van de detectievensters is een heel andere, en daar zit het hele punt.

Amfetamine heeft bij volwassenen een eliminatiehalfwaardetijd van ongeveer tien tot twaalf uur, met een piek in het bloed na twee tot drie uur (PMID 28910145). GHB daarentegen heeft een halfwaardetijd van twintig tot zestig minuten en is doorgaans binnen vier tot acht uur grotendeels het lichaam uit (PMID 22746383).

Dat betekent dat GHB, van alle stoffen op een standaardpaneel, met afstand het kleinste venster heeft. Een negatieve GHB-uitslag een paar dagen later zegt daardoor bijzonder weinig.

Werkingsduur naast detectievenster: de tabel

Hieronder staan beide getallen naast elkaar, met de stof waar het lab daadwerkelijk op meet. De genoemde vensters gelden bij incidenteel gebruik in urine. Bij regelmatig of zwaar gebruik lopen ze op, soms fors.

Eerlijk over de laatste twee rijen: Zuivertest test niet op cannabis (THC) en niet op MDMA. Die stoffen staan hier puur ter vergelijking, omdat mensen ernaar zoeken en omdat ze laten zien hoe ver detectievensters uiteen kunnen lopen. Wij bieden er geen test voor aan, en dan zeggen we dat liever hardop dan dat u het pas bij het afrekenen ontdekt.

Neem twee mannen die op zaterdagnacht dezelfde hoeveelheid speed gebruiken en ruim 30 uur later allebei urine inleveren. De een komt uit op 900 ng/ml, de ander op 250 ng/ml en blijft daarmee onder een gangbare afkapwaarde van 500 ng/ml. Zijn uitslag heet negatief.

Ze gebruikten hetzelfde. Hun nieren deden alleen niet hetzelfde.

Dat is precies waarom een getal op een uitslag geen dosis is. Het is een concentratie op een moment, gestuurd door de zuurgraad van uw urine, uw vochtinname en vooral door de klok.

Waarom verschilt het detectievenster zo sterk per stof?

Vier dingen sturen dat venster: de halfwaardetijd van de stof, de vetoplosbaarheid, de manier waarop uw nieren hem uitscheiden, en de afkapwaarde die het lab hanteert. Verander een van die vier en het venster verschuift, zonder dat u zelf iets anders deed.

Vetoplosbaarheid verklaart de uitschieter bij cannabis. THC hecht zich aan vetweefsel en komt daar langzaam weer uit vrij, waardoor het bij frequente gebruikers weken kan duren. GHB is juist goed wateroplosbaar en wordt razendsnel uitgescheiden.

Bij amfetamine speelt nog iets bijzonders mee: de zuurgraad van uw urine. Amfetamine is een base, dus bij zure urine wordt hij sneller uitgescheiden en bij basische urine juist langer vastgehouden. Twee mensen die hetzelfde gebruikten kunnen daardoor een verschillend venster hebben.

Dat is ook precies waarom u online zulke uiteenlopende getallen tegenkomt. Ze kloppen vaak allemaal, voor iemand.

Maakt het uit of u urine, bloed of haar laat testen?

Enorm. Dezelfde persoon, dezelfde dag, drie verschillende matrices en drie verschillende antwoorden. Bloed laat vooral zien wat er recent gebeurde, urine kijkt dagen terug, en haar kijkt maanden terug. Welke matrix u kiest, bepaalt dus welke vraag u eigenlijk stelt.

Bloed is het smalste venster, meestal uren tot ongeveer een etmaal. Het benadert het dichtst het moment zelf, en het is de matrix die het meest zegt over actuele blootstelling.

Urine is de werkpaardmatrix van vrijwel elk paneel. De concentraties liggen er hoger dan in bloed, de afname is niet invasief, en het venster loopt bij de meeste stoffen van enkele dagen tot ruim een week bij zwaar gebruik.

Haar is de lange lijn. Een haaranalyse kijkt per centimeter ongeveer een maand terug, en bij voldoende haarlengte komt u maanden ver. Wat haar niet doet, is een enkele gebeurtenis van gisteren betrouwbaar aanwijzen, want de stof moet eerst via het bloed in de groeiende haarschacht terechtkomen.

Speeksel zit daar weer tussenin, met een kort venster dat dicht bij het gebruiksmoment ligt.

De keuze is dus geen kwestie van welke test het beste is. Het is een kwestie van welke periode u wilt afdekken. Welke matrix bij welke vraag hoort, hebben we uitgewerkt in urinetest, speekseltest of haartest.

Waarom is een negatieve uitslag niet hetzelfde als "niets gebruikt"?

Omdat een test alleen zoekt naar wat erop staat, boven een drempel, binnen een venster. Valt een van die drie buiten de boot, dan komt er een negatieve uitslag uit terwijl er wel degelijk iets is gebruikt. Dat is geen fout van het lab, dat is de grens van wat de meting kan zien.

3-MMC is daar het duidelijkste voorbeeld van. Het is een designercathinone, en een routinematige immunoassay is gebouwd rond de klassieke stoffen. Nieuwe psychoactieve stoffen glippen er standaard doorheen, tenzij het lab expliciet gevraagd wordt ernaar te kijken. Het RIVM volgt deze middelen juist daarom apart, omdat ze buiten de gebaande paden van de routinediagnostiek vallen.

Bij GHB is het de klok die u parten speelt. Twaalf uur later is het feest voorbij, ook voor het lab.

En omgekeerd geldt hetzelfde: een positieve uitslag zegt dat er blootstelling was. Hij zegt niet hoeveel u gebruikte, niet precies wanneer, en zeker niet of u afhankelijk bent.

Wat zegt ng/ml op een uitslag?

Nanogram per milliliter is de concentratie van de gemeten stof in uw urine. Het is een maat voor hoeveel er nog rondgaat op het moment van afname, niet voor hoeveel u gebruikte. De afkapwaarde bepaalt vanaf welke concentratie een uitslag positief heet.

Ligt uw waarde net onder de afkapwaarde, dan heet de uitslag negatief terwijl de stof aantoonbaar aanwezig is. Ligt hij net erboven, dan heet dezelfde situatie positief. De drempel is een afspraak, geen natuurwet.

Daarom vragen wij bij Zuivertest om gekwantificeerde labwaarden en niet om een streepje. Een getal kunt u volgen. Een streepje kunt u alleen maar geloven.

Meer daarover leest u in wat ng/ml betekent op een drugstest-uitslag.

Wat een labwaarde wel en niet over u zegt

Een labwaarde is een momentopname van blootstelling. Hij bevestigt of een stof of zijn metaboliet boven de afkapwaarde aanwezig was in het monster dat u afgaf. Meer claimt hij niet, en meer moet u er ook niet in willen lezen.

Wat hij niet doet: hij stelt geen diagnose, hij meet geen verslaving, hij voorspelt geen orgaanschade en hij bewijst geen abstinentie over een periode waarin geen monster is afgenomen. Voor klachten die aanhouden is uw huisarts de aangewezen persoon, niet een testuitslag. Thuisarts.nl en het Farmacotherapeutisch Kompas zijn daarbij bruikbare Nederlandse startpunten.

Wat hij wel doet: hij geeft u een hard getal in plaats van een vermoeden. En bij Zuivertest ziet alleen u dat getal.

Welke test past bij welke vraag?

Dat hangt af van wat u wilt weten. Wilt u een breed beeld over de klassieke stoffen, dan is het Kern 5-Panel drugsonderzoek het logische startpunt. Wilt u ook de minder gangbare middelen meenemen, waaronder GHB en 3-MMC, dan is het Uitgebreid 10-Panel de bredere optie.

Gaat het u om een enkele stof, dan hoeft u geen heel paneel te betalen.

Per middel gaan we dieper op de werking in. Lees wat coke met uw lichaam doet, van neus tot hart, hoe lang speed werkt en welke bijwerkingen amfetamine heeft, wat ketamine met uw blaas doet, waarom de marge bij GHB zo klein is, en wat er in de dagen na een 3-MMC-kater gebeurt.

Zoekt u puur de detectievensters per stof, zonder de farmacologie, dan is hoe lang blijven drugs aantoonbaar het overzicht dat u nodig hebt.

Ik zou zelf beginnen bij de vraag achter de vraag. Wie wil weten of hij schoon is, heeft een getal nodig. Wie wil weten wat een middel met zijn hart doet, heeft een cardioloog nodig. Een drugstest beantwoordt de eerste vraag uitstekend en de tweede helemaal niet.

Elk bloedtestresultaat bij Zuivertest bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten met uw huisarts.

Bronnen

• Jufer R.A. e.a., "Elimination of cocaine and metabolites in plasma, saliva, and urine following repeated oral administration to human volunteers", Journal of Analytical Toxicology, 2000 (PMID 11043648)
• Nickley J. e.a., "A sensitive assay for urinary cocaine metabolite benzoylecgonine shows more positive results and longer half-lives than those using traditional cut-offs", Drug Testing and Analysis, 2017 (PMID 28024167)
• Markowitz J.S. en Patrick K.S., "The Clinical Pharmacokinetics of Amphetamines Utilized in the Treatment of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder", Journal of Child and Adolescent Psychopharmacology, 2017 (PMID 28910145)
• Schep L.J. e.a., "The clinical toxicology of gamma-hydroxybutyrate, gamma-butyrolactone and 1,4-butanediol", Clinical Toxicology, 2012 (PMID 22746383)
• Shimshoni J.A. e.a., "3-Methyl-methcathinone: Pharmacokinetic profile evaluation in pigs in relation to pharmacodynamics", Journal of Psychopharmacology, 2015 (PMID 25804420)
• RIVM, monitoring en risicobeoordeling van nieuwe psychoactieve stoffen (rivm.nl)
• Farmacotherapeutisch Kompas, monografieen amfetamine en ketamine (farmacotherapeutischkompas.nl)
• Thuisarts.nl, informatie over drugsgebruik (thuisarts.nl)